احكام تقليد 9

 

اگر مجتهدي كه انسان از او تقليد مي كند از دنيا برود، باقي ماندن برتقليد او جايز است ، بلكه اگر اعلم باشد واجب است . به شرط

اين كه عمل به فتواي او كرده باشد يا حداقل فتواي او را براي

عمل ياد گرفته باشد. و عمل كردن به فتواي مجتهد مرده ،

ابتداءا جايز نيست ، هر چند اعلم باشد بنابر احتياط واجب .

 تقليد ميت ابتداءا جايز نيست ، ولي بقاي بر تقليد ميت اشكال

 ندارد. و بايد بقاي بر تقليد ميت به فتواي مجتهد زنده باشد و

كسي كه در بعضي از مسايل به فتواي مجتهدي عمل كرده ،

بعد از مردن آن مجتهد مي تواند در همه مسايل از او تقليد كند.

 

احكام تقليد 8

 

اگر مجتهد اعلم بعد از آن كه در مسأله فتوا داده

يا پيش از آن احتياط كند، مثلا بفرمايد ظرف نجس را كه يك مرتبه

در آب كر بشويند پاك مي شود، اگر چه احتياط آن است كه سه

مرتبه بشويند، مقلد اومي تواند عمل به اين احتياط را ترك كند، و

 اين را احتياط مستحب مي نامند. احتياط كند، مثلابفرمايد ظرف

 نجس را كه يك مرتبه در آب كر بشويند پاك مي شود، اگر چه

احتياطَن است كه سه مرتبه بشويند، مقلد او نمي تواند در آن

مسأله به فتواي مجتهدديگر رفتار كند، بلكه بايد يا به فتوا عمل

كند، يا به احتياط بعد از فتوا كه آن را احتياط مستحب مي گويند

عمل نمايد، مگر آن كه فتواي آن مجتهد نزديكتر به احتياط باشد.

 

احكام تقليد 6

 

آیت الله مکارم: اگر احتمال دهد فتواي مجتهد عوض شده ، مي تواند به فتواي سابق عمل كند وجستجو لازم نيست . تا انسان يقين نكند كه فتواي مجتهد عوض شده است ، مي تواند به آنچه دررساله نوشته شده عمل نمايد و اگر احتمال دهد كه فتواي او عوض شده ، جستجو لازم نيست .

كفاره روزه

كفاره روزه

كفّاره , همان جريمه اى است كه براى باطل كردن روزه معين شده است و عبارت است از:

-- آزاد كردن يك بَرده

-- دو ماه روزه گرفتن كه سى و يك روز آن بايد پى در پى باشد

-- سير كردن شصت فقير, يا دادن يك مُدّ طعام به هر يك از آن ها.

كسى كه كفّاره بر او واجب شود, بايد يكى از اين سه را انجام دهد و چون امروزه <برده > به معناى فقهىِ آن يافت نمى شود, مورد دوّم يا سوم را انجام مى دهد, و اگر هيچ يك از اينها برايش مقدور نيست هر مقدار كه مى تواند بايد به فقير طعام بدهد و اگر اصلاً نتواند طعام بدهد, بايد استغفار كند.(1)

در اين موارد به جا آوردن قضاى روزه واجب است ولى كفّاره ندارد:

1- روزه دار عمداً قى كند.

2- در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش كند و با حال جنابت , يك يا چند روز روزه بگيرد.

3- در ماه رمضان , بدون اينكه تحقيق كند صبح شده يا نه ؟ كارى كند كه روزه را باطل مى كند, مثلاً آب بخورد, و بعداً معلوم شود صبح بوده است .

4- كسى بگويد صبح نشده و روزه دار به گفتهء او, كارى كند كه روزه را باطل مى كند, و بعداً معلوم شود صبح بوده است .(2)

5- روزه هايى كه به واسطه سفر باطل شده است .(3)

6- روزه هاى ايام حيض و نفاس بانوان .(4)

7- بر اثر ندانستن مسأله , مبطلى انجام داده ولى نمى توانسته مسأله را ياد بگيرد, يا اصلاً ملتفت نبوده .(5)

-- اگر عمداً روزهء رمضان را نگيرد, يا عمداً آن را باطل كند, قضا و كفاره واجب مى شود.(6)

مواردى كه فقط بايد براى هر يك روز يك مد طعام به فقير داده شود:

1- به واسطه مرض نتواند روزه بگيرد و مرض او تا سال بعد طول بكشد و اگر چنانچه مرض او تا چندين سال طول بكشد قضاى سال آخر را بايد به جا آورد و سالهاى گذشته را براى هر يك روز يك مد طعام به فقير بدهد(7)

2- كسى كه به واسطهء پيرى , روزه گرفتن برايش مشقت دارد و بعد از رمضان هم نمى تواند قضاى آن را به جا آورد.(8)

3- مرضى دارد كه زياد تشنه مى شود و روزه گرفتن برايش مشقت دارد و بعد از رمضان هم نمى تواند قضاى آن

را به جا آورد(9).

مواردى كه بايد قضاى روزه را به جا آورد و براى هر يك روزه يك مد طعام به فقير بدهد:

1- به واسطه عذرى ; مثلاً سفر روزه نگرفته و بعد از ماه رمضان عذر برطرف شده و تا رمضان سال بعد عمداً

قضاى آن را به جا نياورده است .(10)

2- به واسطه عذرى روزه نگرفته و بعد از رمضان عذر او برطرف شده و تا چند سال قضا آن را تأخير انداخته

(قضا و يك كفاره 10سيرى ), كفاره تكرار نمى شود.(11)

3- موقعى كه عذر دارد, تصميم او بر اين است كه بعد از برطرف شدن عذر, قضا روزه را به جا آورده و عذر برطرف شد و پيش از آن كه قضا كند درتنگى وقت عذرى برايش پيدا شود, قضا آن واجب و يك مد طعام احتياط واجب است(12) .

4- در قضا روزه كوتاهى كند و وقت تنگ شود و در تنگى وقت عذرى برايش پيش آيد.(13)

5- مرضى دارد كه زياد تشنه مى شود و روزه گرفتن برايش مشقت دارد ; اضافه بر يك مد طعام , بنابر احتياط واجب (قضاى آن را هم به جا آورد.(14)

6- زنى كه زائيدن او نزديك است و روزه براى حملش ضرر دارد و نمى تواند روزه بگيريد.(15)

7- زنى كه زاييدن او نزديك است و روزه براى خودش ضرر دارد و نمى تواند روزه بگيرد قضاى آن را بايد به ت جاآورد و بنابر احتياط واجب براى هر يك روز, يك مد طعام به فقير بدهد.(16)

8- زنى كه بچه شير مى دهد و شير او كم است و روزه براى بچه اى كه شير مى دهد ضرر دارد(17).

9- زنى كه بچه شير مى دهد و شير او كم است و روزه براى خودش ضرر دارد, قضاى روزه را بايد به جا آورد وأبنابر احتياط واجب براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.(18)

10- به واسطهء عذرى , غير مرض مانند مسافرت , روزهء رمضان را نگيرد و عذر او تا رمضان سال بعد طول بكشد,حقضا آن را بايد به جا آورد و احتياط مستحب آنست كه براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.(19*

پاورقی

1- توضيح المسائل , م 1660 ،1661
2- توضيح المسائل , م 1688
3- تحريرالوسيله , ج 1 ص 298 م 4
4- العروةالوثقى , ج 2 ص 390 م 3
5- همان , م 1659
6- همان , م 1658و 1710
7- توضيح المسائل , م 1703و 1707
8- توضيح المسائل , م 1726
9- توضيح المسائل , م 1727
10- توضيح المسائل , م 1705
11- توضيح المسائل , م 1709
12- توضيح المسائل , م 1706
13- توضيح المسائل , م 1706
14- توضيح المسائل , م 1727
15- توضيح المسائل , م 1728
16- توضيح المسائل , م 1728
17- توضيح المسائل , م 1729
18- توضيح المسائل , م 1729
19- توضيح المسائل , م 1703

روزه قضا

 

اگر كسى روزه را در وقت آن نگيرد, بايد روز ديگرى , به جاى آن روزه بگيرد, پس روزه اى كه بعد از وقت آن , به جا آورده مى شود, <روزهء قضا> نام دارد.

روزه هاى مكروه

 

-- روزهء مستحبى مهمان بدون اجازهء ميزبان .

-- روزه مستحبى مهمان با نهى ميزبان .

-- روزهء مستحبى فرزند بدون اجازهء پدر.

-- روزهء عاشورا.

-- روزهء عرفه اگر سبب بازماندن از دعاهاى آن روز بشود.

-- روزهء روزى كه نمى داند عرفه است يا عيد قربان

 

روزه هاى مستحب

روزه هاى مستحب

روزه گرفتن در تمام ايّام سال بجز روزه هاى حرام و مكروه مستحب است ولى نسبت به بعضى از روزه ها تأكيد و سفارش بيشترى شده است , كه برخى از آنها بدين شرح است :

هر پنجشنبه و جمعه .

اولين چهارشنبه , بعد از دههء اوّل هر ماه .

روز مبعث (27ماه رجب ).

عيد غدير (18ذى حجه ).

روز ميلاد پيامبر اكرم (ص ) (17ربيع الاوّل ).

روز اوّل تا نهم ذى الحجه .

روز عرفه چنانچه روزه گرفتن سبب بازماندن از دعاهاى آن روز نشود.

روز اوّل و سوّم محرّم .

تمام ماه رجب و شعبان .

روز اوّل فروردين .

13و 14و 15هر ماه .

قضا و كفاره روزه

روزه قضا

اگر كسى روزه را در وقت آن نگيرد, بايد روز ديگرى , به جاى آن روزه بگيرد, پس روزه اى كه بعد از وقت آن , به جا آورده مى شود, <روزهء قضا> نام دارد.

كفاره روزه

كفّاره , همان جريمه اى است كه براى باطل كردن روزه معين شده است و عبارت است از:

-- آزاد كردن يك بَرده

-- دو ماه روزه گرفتن كه سى و يك روز آن بايد پى در پى باشد

-- سير كردن شصت فقير, يا دادن يك مُدّ طعام به هر يك از آن ها.

كسى كه كفّاره بر او واجب شود, بايد يكى از اين سه را انجام دهد و چون امروزه <برده > به معناى فقهىِ آن يافت نمى شود, مورد دوّم يا سوم را انجام مى دهد, و اگر هيچ يك از اينها برايش مقدور نيست هر مقدار كه مى تواند بايد به فقير طعام بدهد و اگر اصلاً نتواند طعام بدهد, بايد استغفار كند.(1)

در اين موارد به جا آوردن قضاى روزه واجب است ولى كفّاره ندارد:

1- روزه دار عمداً قى كند.

2- در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش كند و با حال جنابت , يك يا چند روز روزه بگيرد.

3- در ماه رمضان , بدون اينكه تحقيق كند صبح شده يا نه ؟ كارى كند كه روزه را باطل مى كند, مثلاً آب بخورد, و بعداً معلوم شود صبح بوده است .

4- كسى بگويد صبح نشده و روزه دار به گفتهء او, كارى كند كه روزه را باطل مى كند, و بعداً معلوم شود صبح بوده است .(2)

5- روزه هايى كه به واسطه سفر باطل شده است .(3)

6- روزه هاى ايام حيض و نفاس بانوان .(4)

7- بر اثر ندانستن مسأله , مبطلى انجام داده ولى نمى توانسته مسأله را ياد بگيرد, يا اصلاً ملتفت نبوده .(5)

-- اگر عمداً روزهء رمضان را نگيرد, يا عمداً آن را باطل كند, قضا و كفاره واجب مى شود.(6)

مواردى كه فقط بايد براى هر يك روز يك مد طعام به فقير داده شود:

1- به واسطه مرض نتواند روزه بگيرد و مرض او تا سال بعد طول بكشد و اگر چنانچه مرض او تا چندين سال طول بكشد قضاى سال آخر را بايد به جا آورد و سالهاى گذشته را براى هر يك روز يك مد طعام به فقير بدهد(7)

2- كسى كه به واسطهء پيرى , روزه گرفتن برايش مشقت دارد و بعد از رمضان هم نمى تواند قضاى آن را به جا آورد.(8)

3- مرضى دارد كه زياد تشنه مى شود و روزه گرفتن برايش مشقت دارد و بعد از رمضان هم نمى تواند قضاى آن

را به جا آورد(9).

مواردى كه بايد قضاى روزه را به جا آورد و براى هر يك روزه يك مد طعام به فقير بدهد:

1- به واسطه عذرى ; مثلاً سفر روزه نگرفته و بعد از ماه رمضان عذر برطرف شده و تا رمضان سال بعد عمداً

قضاى آن را به جا نياورده است .(10)

2- به واسطه عذرى روزه نگرفته و بعد از رمضان عذر او برطرف شده و تا چند سال قضا آن را تأخير انداخته

(قضا و يك كفاره 10سيرى ), كفاره تكرار نمى شود.(11)

3- موقعى كه عذر دارد, تصميم او بر اين است كه بعد از برطرف شدن عذر, قضا روزه را به جا آورده و عذر برطرف شد و پيش از آن كه قضا كند درتنگى وقت عذرى برايش پيدا شود, قضا آن واجب و يك مد طعام احتياط واجب است(12) .

4- در قضا روزه كوتاهى كند و وقت تنگ شود و در تنگى وقت عذرى برايش پيش آيد.(13)

5- مرضى دارد كه زياد تشنه مى شود و روزه گرفتن برايش مشقت دارد ; اضافه بر يك مد طعام , بنابر احتياط واجب (قضاى آن را هم به جا آورد.(14)

6- زنى كه زائيدن او نزديك است و روزه براى حملش ضرر دارد و نمى تواند روزه بگيريد.(15)

7- زنى كه زاييدن او نزديك است و روزه براى خودش ضرر دارد و نمى تواند روزه بگيرد قضاى آن را بايد به ت جاآورد و بنابر احتياط واجب براى هر يك روز, يك مد طعام به فقير بدهد.(16)

8- زنى كه بچه شير مى دهد و شير او كم است و روزه براى بچه اى كه شير مى دهد ضرر دارد(17).

9- زنى كه بچه شير مى دهد و شير او كم است و روزه براى خودش ضرر دارد, قضاى روزه را بايد به جا آورد وأبنابر احتياط واجب براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.(18)

10- به واسطهء عذرى , غير مرض مانند مسافرت , روزهء رمضان را نگيرد و عذر او تا رمضان سال بعد طول بكشد,حقضا آن را بايد به جا آورد و احتياط مستحب آنست كه براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهد.( 19)

پاورقی

1- توضيح المسائل , م 1660 ،1661
2- توضيح المسائل , م 1688
3- تحريرالوسيله , ج 1 ص 298 م 4
4- العروةالوثقى , ج 2 ص 390 م 3
5- همان , م 1659
6- همان , م 1658و 1710
7- توضيح المسائل , م 1703و 1707
8- توضيح المسائل , م 1726
9- توضيح المسائل , م 1727
10- توضيح المسائل , م 1705
11- توضيح المسائل , م 1709
12- توضيح المسائل , م 1706
13- توضيح المسائل , م 1706
14- توضيح المسائل , م 1727
15- توضيح المسائل , م 1728
16- توضيح المسائل , م 1728
17- توضيح المسائل , م 1729
18- توضيح المسائل , م 1729
19- توضيح المسائل , م 1703

 

روزه هاى حرام

 

روزه عيد فطر (روز اوّل ماه شوال ).

روزه عيد قربان (روز دهم ماه ذى حجه ).

روزه نذر معصيّت .

روزه ايام تشريق (11 12و 13ذى الحجه ) براى كسى كه در منا است .

روزه سكوت .--

روزه گرفتن با اين نيّت كه با كسى سخن نگويد.

روزه وصال .

طچ روزه گرفتن دو روز پى در پى بدون آن كه در بين آنها مبطلى انجام دهد, با قصد وصال نه به طور اتفاقى .

روزه آخر شعبان به نيّت اوّل رمضان .

روزه مستحبى فرزند كه سبب اذيت و آزار پدر و مادر شود.

روزه مستحبى فرزند كه پدر يا مادر او را از آن نهى كرده باشند (به احتياط واجب ).--

روزه مستحبى زن كه شوهرش او را از آن نهى كرده باشد (به احتياط واجب ).

 

احكام تقليد 5

 

به دست آوردن فتوي يعني دستور مجتهد چهار راه دارد: اول : شنيدن از خودمجتهد.

دوم : شنيدن از دو نفر عادل كه فتواي مجتهد را نقل كنند. سوم : شنيدن از كسي

 آیت الله مکارم: مورد اعتماد است . چهارم ... كه مورد اطمينان و راستگوست .

 چهارم : ديدن در رساله مجتهد در صورتي كه انسان به درستي آن رساله اطمينان

داشته باشد. آیت الله مکارم: يا ملاحظه دست خط او. پنجم : مشهور بودن در ميان

مردم به طوري كه سبب اطمينان شود.

 

روزه هاى واجب

 

 

روزهء ماه مبارك رمضان .

 روزهء قضا.

 روزهء كفّاره

 روزهء استيجارى

روزهء استيجارى : روزه هايى كه شخص مزد مى گيرد و به

 

 نيابت از ميّت انجام مى دهد.

 

 روزهء روز سوّم ايام اعتكاف

 

 روزهء بدل قربانى حج

 

اگر حاجى نتواند قربانى كند, بايد به جاى آن , سه روز در حج

و هفت روز پس از مراجعت از حج روزه بگيرد.

 روزه اى كه به سبب نذر واجب شود.

 روزهء قضاى پدر كه بر پسر بزرگتر واجب است .

 

احكام روزه

 

مسائل متفرقه ى نيّت
1- اگر در روزه ى واجب معيّن مثل روزه ى رمضان (1) از نيت روزه گرفتن برگردد (2) روزه اش باطل است, ولى چنانچه نيت كند چيزى را كه روزه را باطل مى كند به جا آورد در صورتى كه آن را انجام ندهد روزه اش باطل نمى شود.

 (امام 1570/)
2- اگر پيش از اذان صبح نيت كند و بخوابد و بعد از مغرب بيدار شود, روزه اش صحيح است.

(امام 1560/, اراكى 1596/, گلپايگانى 1569)

 

 

1- مردّد شود كه روزه ى خود را باطل كند يا نه و يا قصد كند كه روزه را باطل كند روزه اش باطل مى شود.

(گلپايگانى 1579/)

2- يا نيت كند كه چيزى راكه روزه را باطل مى كند به جا آورد. روزه اش باطل است.

(اراكى 1606/)

احكام روزه

 

تعريف روزه

روزه آن است كه انسان براى انجام فرمان خداوند عالم, از اذان صبح تا مغرب, از چيزهايى كه روزه را باطل مى كند, خوددارى نمايد.

نيّت روزه

در نيت روزه همين قدر كافى است كه انسان براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب كارى كه روزه را باطل مى كند, انجام ندهد, وجارى كردن بر زبان و يا گذراندن از قلب لازم نيست.

(امام1550/, گلپايگانى/ 1559, اراكى/ 1586)
(تحريرالوسيلة, ج 1, ص 278)

1- انسان مى تواند د رهر شب از ماه رمضان براى روزه ى فرداى آن نيت كند و بهتر است كه شب اوّل ماه هم نيت روزه ى همه ى ماه را بنمايد.

(امام 1551/, اراكى 1587/, گلپايگانى 1560/)

2- نيّت روزه ى ماه رمضان وقت معيّن ندارد. از اول شب ماه رمضان تا اذان صبح, هر وقت نيت روزه ى فردا بكند اشكال ندارد.

(امام 1552/, اراكى 1588/, گلپايگانى 1561)

 

احكام تقلید 3

 

مجتهد و اعلم را از سه راه می توان شناخت : اول : آنكه خود انسان یقین كند، مثل آنكه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد. دوم : آنكه دونفر عالم عادل كه می توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند مجتهد بودن یا اعلم بودن كسی را تصدیق كنند، به شرط آنكه دو نفر عالم عادل دیگر با گفته آنان مخالفت ننمایند. آیت الله مکارم: سوم : اینكه آنچنان در میان اهل علم و محافل علمی مشهور باشد كه انسان یقین پیدا كند او اعلم است . سوم : آنكه عده ای از اهل علم كه می توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفته آنان اطمینان پیدا می شود، مجتهد بودن و یا اعلم بودن كسی را تصدیق كنند.

احكام تقلید 2

 

 

 

تقلید در احكام یعنی عملش را به استناد فتوای مجتهد انجام دهد. 

 و از مجتهدی باید تقلید كرد كه مرد و بالغ و عاقل و شیعه دوازده

امامی و حلال زاده  همچنین بنابر احتیاط واجب عادل و زنده باشد.

(عادل كسی است كه دارای حالت خدا ترسی باطنی است كه او

را از انجام گناه كبیره و اصرار بر گناه صغیره باز می دارد) و در

مسایلی كه مجتهدین اختلاف نظر دارند، باید از "اعلم " تقلیدكند.

 و زنده وعادل باشد. و نیز بنابر احتیاط واجب باید از مجتهدی تقلید

 كرد كه حریص به دنیا نباشد و از مجتهدین دیگر اعلم باشد، یعنی

در فهمیدن حكم خدا از تمام مجتهدین زمان خود استادتر باشد.

 

احکام تقلید

    

 هيچ مسلماني نمي تواند در اصول دين تقليد نمايد، بلكه بايد آنها را ازروي دليل - به فراخور حال خويش - بداند. ولي در فروع دين يعني احكام و دستورات عملي اگر مجتهد باشد (يعني بتواند احكام الهي را از روي دليل به دست آورد) به عقيده خود عمل مي كند، و اگر مجتهد نباشد بايد از مجتهدي تقليد كند، همان گونه كه مردم در تمام اموري كه تخصص و اطلاع ندارند به اهل اطلاع مراجعه مي كنند و از آنهاپيروي مي نمايند. و نيز مي تواند عمل به احتياط كند، يعني در اعمال خود طوري رفتارنمايد كه يقين كند تكليف خود را انجام داده است . مثلا اگر بعضي از مجتهدين كاري را حرام و بعضي مباح مي دانند آن را ترك كند و يا اگر بعضي آن را مستحب و بعضي واجب مي دانند آن را حتما به جا آورد. ولي چون عمل به احتياط مشكل است و احتياج به اطلاعات نسبتا وسيعي از مسائل فقهي دارد، راه براي توده مردم غالبا همان مراجعه به مجتهدين و تقليد از آنها است . عقيده مسلمان به اصول دين بايد از روي دليل باشد، ولي در احكام غير ضروري دين بايد يا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روي دليل به دست آورد،يا از مجتهد تقليد كند، يعني به دستور او رفتار نمايد، يا از راه احتياط طوري به وظيفه خود عمل نمايد كه يقين كند تكليف خود را انجام داده است ، مثلا اگر عده اي از مجتهدين عملي را حرام مي دانند و عده ديگر مي گويند حرام نيست ، آن عمل را انجام ندهد، و اگر عملي را بعضي واجب و بعضي مستحب مي دانند آن را بجا آورد. پس كساني كه مجتهد نيستند و نمي توانند به احتياط عمل كنند واجب است از مجتهد تقليدنمايند.