همیشه بهار

 

4 - تفاوت در ميان سه طريق نامبرده

با بيان گذشته روشن شد كه قرآن كريم براى درك معارف دينى سه راه نشان داده است ظواهر دينى و عقل و اخلاص در بندگى كه موجب انكشاف حقايق و مشاهده باطنى آنها است ولى بايد دانست كه اين سه طريق از چند جهت با هم تفاوت دارند .
اولا - ظواهر دينى چون بياناتى هستند لفظى و بساده ترين زبانى القاء شده اند , دردسترس مردم قرار دارند و هر كس باندازه ظرفيت فهم خود از آنها بهره مند(1) ميشود بخلاف دو طريق ديگر كه اختصاص بگروه خاصى داشته همگانى نميباشند .
ثانيا - طريق ظواهر دينى راهى است كه با پيمودن آن ميتوان باصول و فروع معارف اسلامى پى برده و مواردى اعتقادى و عملى دعوت ( اصول معارف و اخلاق ) را بدست آورد بخلاف دو طريق ديگر زيرا اگر چه از راه عقل ميتوان مسائل اعتقادى و اخلاقى و كليات مسائل عملى ( فروع دين ) را بدست آورد ولى جزئيات احكام نظر باينكه مصالح خصوصى آنها در دسترس عقل قرار ندارند از شعاع عمل آن خارجند و همچنين راه تهذيب نفس چون نتيجه آن انكشاف حقايق ميباشدو آن علمى است خدادادى نميتوان نسبت به نتيجه آن و حقايقى كه با اين موهبت خدائى مكشوف و مشهود ميشوند , تحديدى قائل شد يا اندازه اى گرفت اينان چون از همه جا بريده اند و همه چيز را جز خدا فراموش كرده اند تحت ولايت و سرپرستى مستقيم خدا ميباشند و آنچه را ميخواهد ( نه آنچه خودشان ميخواهند ) برايشان مهشود ميشود .

پاورقی

1 - و از اين جا كه پيغمبر اكرم (ص ) در روايتى كه عامه و خاصه نقل كرده اند ميفرمايد:ما گروه پيامبران با مردم باندازه خرد ايشان سخن ميگوئيم بحار ج 1 ص 37 - اصول كافى ج 1 ص 203 .