طريق سوم - كشف

1 - انسان و درك عرفانى

2 - ظهور عرفان در اسلام

 3 - راهنمائى كتاب و سنت بعرفان نفس و برنامه آن

 

 

 

3 - راهنمائى كتاب و سنت بعرفان نفس و برنامه آن

 

خداى متعال در چندين جا از كلام خود امر ميكند كه مردم در قرآن تدبر ودنباله گيرى كنند و بمجرد ادراك سطحى قناعت ننمايند و در آيات بسيارى جهان آفرينش و هر چه را كه در آن است ( بياستثناء ) آيات و علامات و نشانه هاى خود معرفى ميكند .
با كمى تعمق و تدبر در معنى آيه و نشانه روشن ميشود كه آيه و نشانه از اين جهت آيه و نشانه است كه ديگرى را نشان دهد نه خود را مثلا چراغ قرمز كه علامت خطرنصب ميشود كسى كه با ديدن آن متوجه خطر ميشود چيزى جز خطر در نظرش نيست و توجهى بخود چراغ ندارد و اگردر شكل چراغ يا ماهيت شيشه يا رنگ آن فكركند در متفكره خود صورت چراغ يا شيشه يا رنگ را دارد نه مفهوم خطر را .
بنابراين اگر جهان و پديده هاى جهان همه و از هر روى آيات و نشانه هاى خداى جهان باشند هيچ استقلال وجودى از خود نخواهند داشت و از هر روى كه ديده شوند جز خداى پاك را نشان نخواهند داد و كسيكه بتعليم و هدايت قرآن با چنين چشمى بچهره جهان و جهانيان نگاه ميكند چيزى جز خداى پاك درك نخواهد كرد و بجاى اين زيبائى كه ديگران در نمود دلرباى جهان مييابند وى زيبائى و دلربائى نامتناهى خواهد ديد كه از دريچه تنك جهان , خود نمائى و تجلى مينمايد و آن وقت است كه خرمن هستى خود را به تاراج داده دل را بدست محبت خدائى ميسپارد .
اين درك چنانكه روشن است بوسيله چشم و گوش وحواس ديگر يا بوسيله خيال ياعقل نيست زيرا خود اين وسيله ها و كار آنها نيز آيات و نشانه ها ميباشند و در اين دلالت و هدايت مغفول عنه هستند .
(1)اين راهرو كه هيچ همتى جز ياد خدا و فراموش نمودن همه چيز ندارد وقتيكه ميشنودخداى متعال در جاى ديگر از كلام خود ميفرمايد ( اى كسانيكه ايمان آورده ايد نفس خود را دريابيد وقتيكه شما راه را يافتيد ديگران كه گمراه ميشوند بشما زيانى نخواهند رسانيد ) سوره مائده آيه 105 , خواهد فهميد كه يگانه شاهراهى كه هدايتى واقعى و كامل را در بر دارد همان راه نفس او است و راهنماى حقيقى وى كه خداى اوست او را موظف ميدارد كه خود را بشناسد و همه راهها را پشت سر انداخته راه نفس خود را در پيش گيرد و بخداى خود از دريچه نفس خود نگاه كند كه مطلوب واقعى خود را خواهد يافت .
و از اين روى پيغمبر اكرم (ص ) ميفرمايد : هر كه خود را شناخت خدا را شناخت (2) و نيز ميفرمايد كسانى از شما خدا را بهتر ميشناسد كه خود را بهتر شناسد (3) .
و اما برنامه سير و سلوك اين راه آيات قرآنى بسيارى است كه بياد خدا امرميكند مانند اينكه ميفرمايد ( مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم ) سوره بقره آيه 152 و غير آن و اعمال صالحه اى است كه كتاب و سنت تفصيل داده اند و در اختتام آن فرموده اند (از پيغمبر خود پيروى كنيد) سوره احزاب آيه 21 و چگونه ممكن و متصور است اسلام راهى را راه خدا تشخيص دهد و مردم را به پيمودن آن توصيه نكند يا آنرا بشناساند ولى از بيان برنامه آن غفلت كند يا اهمال ورزد و حال آنكه خداى متعال دركلام خود ميفرمايد (ما قرآن را بسوى تو نازل كرديم درحاليكه بيان روشنى است نسبت بهر چيزى كه بدين و دنياى مردم ارتباط دارد ) سوره نحل آيه 89 .

پاورقی

1 - على (ع ) ميفرمايد : خدا نيست آنكه خود تحت احاطه معرفت درآيد او است كه دليل را بسوى خود هدايت ميكند بحار , ج 2 ص 186 .
2 - من عرف نفسه , عرف ربه .
3 - اعرفكم بنفسه , اعرفكم بربه .